کشف زیبایی های مسکو

مسکو؛ شهری که تاریخ، هنر و زندگی مدرن را در کنار هم به نمایش می‌گذارد

وقتی صحبت از سفر به روسیه می‌شود، نخستین شهری که به ذهن بسیاری از گردشگران می‌رسد، مسکو است. این کلان‌شهر باشکوه نه‌تنها پایتخت سیاسی و اقتصادی روسیه محسوب می‌شود، بلکه یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی، تاریخی و گردشگری جهان نیز به شمار می‌آید. کشف زیبایی‌های مسکو تنها به بازدید از چند بنای مشهور محدود نمی‌شود؛ این شهر در هر خیابان، میدان، پارک و ایستگاه مترو، داستانی چندصدساله را روایت می‌کند.

مسکو شهری است که گذشته و آینده را به شکلی کم‌نظیر در کنار یکدیگر قرار داده است. از یک سو، دیوارهای سرخ کرملین، کلیساهای باشکوه با گنبدهای طلایی و خیابان‌های تاریخی یادآور امپراتوری روسیه و رویدادهای مهم تاریخ جهان هستند و از سوی دیگر، آسمان‌خراش‌های مدرن، مراکز خرید لوکس، رستوران‌های بین‌المللی و سیستم حمل‌ونقل پیشرفته، چهره‌ای امروزی و پویا به این شهر بخشیده‌اند.

به همین دلیل، تور مسکو در سال‌های اخیر به یکی از محبوب‌ترین گزینه‌های علاقه‌مندان به سفرهای خارجی تبدیل شده است. بسیاری از گردشگران ایرانی، مسکو را نه فقط برای بازدید از جاذبه‌های تاریخی، بلکه برای تجربه فرهنگی متفاوت، خرید، تماشای هنر روسی و آشنایی با سبک زندگی مردم این کشور انتخاب می‌کنند.

چرا مسکو یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگری جهان است؟

دلایل زیادی وجود دارد که باعث شده سالانه میلیون‌ها گردشگر از سراسر دنیا راهی مسکو شوند. این شهر تقریباً برای هر سلیقه‌ای چیزی برای ارائه دارد؛ چه علاقه‌مند به تاریخ باشید، چه عاشق معماری، هنر، طبیعت، غذا یا خرید.

مهم‌ترین دلایل محبوبیت مسکو عبارت‌اند از:

• وجود آثار ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو
• معماری منحصربه‌فرد کلیساها و کاخ‌ها
• میدان سرخ؛ مشهورترین میدان روسیه
• مجموعه تاریخی کرملین
• موزه‌های معتبر جهانی
• تئاتر مشهور بولشوی
• متروی تاریخی و باشکوه مسکو
• پارک‌های وسیع و سرسبز
• مراکز خرید مدرن و لوکس
• زندگی شبانه پرجنب‌وجوش
• رستوران‌های متنوع با غذاهای روسی و بین‌المللی

همین تنوع باعث شده است که تورهای مسکو برای خانواده‌ها، زوج‌های جوان، علاقه‌مندان به تاریخ و حتی گردشگران ماجراجو جذاب باشد.

تاریخچه مسکو؛ شهری که قرن‌ها مرکز تحولات روسیه بوده است

تاریخ مسکو به بیش از هشت قرن پیش بازمی‌گردد. نخستین اشاره تاریخی به این شهر در سال ۱۱۴۷ میلادی ثبت شده است. در آن زمان، مسکو تنها یک دژ کوچک چوبی در کنار رودخانه مسکوا بود، اما به‌مرور زمان به یکی از مهم‌ترین مراکز سیاسی و اقتصادی منطقه تبدیل شد.

در قرن پانزدهم، با قدرت گرفتن شاهزادگان مسکو، این شهر به مرکز اتحاد سرزمین‌های روسیه تبدیل شد و جایگاه ویژه‌ای در ساختار حکومتی پیدا کرد. بعدها نیز با توسعه کرملین و ساخت کلیساهای متعدد، مسکو به قلب مذهبی و سیاسی کشور تبدیل شد.

در دوره امپراتوری روسیه، اگرچه سن‌پترزبورگ برای مدتی عنوان پایتخت را در اختیار داشت، اما مسکو همچنان مهم‌ترین مرکز فرهنگی و مذهبی روسیه باقی ماند. پس از انقلاب ۱۹۱۷، پایتخت دوباره به مسکو منتقل شد و این شهر تاکنون مرکز اصلی تصمیم‌گیری‌های سیاسی روسیه است.

امروزه هنگام قدم زدن در خیابان‌های قدیمی مسکو، می‌توان آثار این تاریخ طولانی را در معماری ساختمان‌ها، کلیساها، موزه‌ها و میدان‌های تاریخی مشاهده کرد.

موقعیت جغرافیایی مسکو

مسکو در بخش غربی روسیه و در کنار رودخانه مسکوا قرار گرفته است. این شهر با جمعیتی بیش از ۱۳ میلیون نفر، بزرگ‌ترین شهر روسیه و یکی از پرجمعیت‌ترین شهرهای اروپا محسوب می‌شود.

مساحت گسترده شهر، وجود بزرگراه‌های مدرن، خطوط متعدد مترو و شبکه حمل‌ونقل پیشرفته باعث شده جابه‌جایی در مسکو برای گردشگران نسبتاً آسان باشد.

فرودگاه‌های بین‌المللی این شهر نیز روزانه میزبان پروازهای متعددی از کشورهای مختلف هستند و همین موضوع سفر به مسکو را برای گردشگران خارجی ساده‌تر کرده است.

آب‌وهوای مسکو چگونه است؟

یکی از مهم‌ترین نکاتی که پیش از رزرو تور مسکو باید به آن توجه کرد، شرایط آب‌وهوایی این شهر است. مسکو دارای آب‌وهوای قاره‌ای مرطوب است؛ یعنی زمستان‌هایی سرد و برفی و تابستان‌هایی معتدل و دلپذیر دارد.

بهار

بهار از اواخر مارس آغاز می‌شود و طبیعت شهر کم‌کم جان می‌گیرد. پارک‌ها سرسبز می‌شوند و دمای هوا برای پیاده‌روی بسیار مناسب است.

تابستان

تابستان، محبوب‌ترین فصل سفر به مسکو محسوب می‌شود. دمای هوا معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و روزها طولانی هستند. بیشتر جشنواره‌های فرهنگی و رویدادهای خیابانی نیز در این فصل برگزار می‌شوند.

پاییز

در پاییز، برگ‌های رنگارنگ پارک‌های مسکو منظره‌ای تماشایی ایجاد می‌کنند. اگر علاقه‌مند به عکاسی هستید، این فصل یکی از بهترین زمان‌ها برای سفر است.

زمستان

زمستان‌های مسکو بسیار مشهور هستند. بارش برف، بازارهای کریسمس، نورپردازی خیابان‌ها و پیست‌های اسکیت، فضای متفاوتی به شهر می‌بخشند. اگرچه دمای هوا گاهی به زیر منفی ۱۵ درجه نیز می‌رسد، اما بسیاری از گردشگران دقیقاً برای تجربه این زمستان رؤیایی راهی مسکو می‌شوند.

بهترین زمان سفر به مسکو

انتخاب بهترین زمان سفر به هدف شما بستگی دارد.

اگر به دنبال آب‌وهوای مطبوع و گشت‌وگذار طولانی در فضای باز هستید، ماه‌های مه تا سپتامبر بهترین گزینه خواهند بود. در این بازه زمانی، پارک‌ها، خیابان‌ها و کافه‌های روباز بیشترین جذابیت را دارند.

اگر هدفتان تماشای زمستان روسیه، جشن‌های سال نو میلادی و مناظر برفی است، ماه‌های دسامبر تا فوریه انتخاب مناسبی خواهند بود.

برای افرادی که به دنبال کاهش هزینه سفر هستند نیز فصل پاییز و اوایل بهار معمولاً قیمت مناسب‌تری برای بلیت هواپیما و هتل‌ها ارائه می‌دهد.

چرا ایرانی‌ها از تور مسکو استقبال می‌کنند؟

در سال‌های اخیر، سفر به روسیه برای گردشگران ایرانی با استقبال قابل‌توجهی همراه بوده است. یکی از مهم‌ترین دلایل این موضوع، افزایش گزینه‌های متنوع برای تورهای مسکو و دسترسی آسان‌تر به خدمات گردشگری است.

از سوی دیگر، وجود آثار تاریخی مشهور، مراکز خرید مدرن، امنیت مناسب، تنوع غذایی، جاذبه‌های فرهنگی و امکان بازدید از شهرهای دیگر روسیه در کنار مسکو، این مقصد را به انتخابی محبوب برای سفرهای چندروزه تبدیل کرده است.

علاوه بر این، بسیاری از آژانس‌های گردشگری تورهای گروهی و اختصاصی با راهنمای فارسی‌زبان برگزار می‌کنند که سفر را برای گردشگران ایرانی آسان‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند.

میدان سرخ؛ نماد جاودانه مسکو و قلب تاریخی روسیه

اگر قرار باشد تنها یک تصویر برای معرفی مسکو انتخاب شود، بدون تردید آن تصویر میدان سرخ خواهد بود. این میدان تاریخی که در مرکز شهر قرار دارد، قرن‌هاست مهم‌ترین رویدادهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی روسیه را به خود دیده است. بسیاری از گردشگران، سفر خود را از این نقطه آغاز می‌کنند؛ جایی که تاریخ، معماری و فرهنگ روسیه در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

برخلاف تصور برخی افراد، نام «میدان سرخ» ارتباطی با دوران اتحاد جماهیر شوروی یا رنگ دیوارهای کرملین ندارد. واژه روسی «کراسنی» در گذشته علاوه بر معنای «سرخ»، مفهوم «زیبا» نیز داشته است و بسیاری از مورخان معتقدند نام اصلی میدان را می‌توان «میدان زیبا» ترجمه کرد.

امروزه میدان سرخ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد و یکی از پربازدیدترین جاذبه‌های گردشگری روسیه محسوب می‌شود. در تمام طول سال، این میدان میزبان جشنواره‌های فرهنگی، مراسم ملی، جشن‌های سال نو، نمایشگاه‌های هنری و رویدادهای بین‌المللی است.

پیاده‌روی در سنگفرش‌های میدان سرخ، تجربه‌ای فراتر از یک بازدید معمولی است. هر گوشه این میدان داستانی از تزارهای روسیه، انقلاب ۱۹۱۷، دوران شوروی و روسیه معاصر را روایت می‌کند.

کرملین؛ قلب سیاسی و تاریخی روسیه

در ضلع غربی میدان سرخ، مجموعه باشکوه کرملین قرار گرفته است؛ مجموعه‌ای که نه‌تنها مهم‌ترین بنای تاریخی روسیه محسوب می‌شود، بلکه مرکز قدرت سیاسی این کشور نیز به شمار می‌رود.

کرملین مجموعه‌ای عظیم از کاخ‌ها، کلیساها، موزه‌ها، برج‌های دفاعی و ساختمان‌های دولتی است که با دیوارهای بلند آجری و برج‌های معروف خود شناخته می‌شود. قدمت برخی از بخش‌های این مجموعه به قرن پانزدهم میلادی بازمی‌گردد.

درون کرملین، جاذبه‌های متعددی وجود دارد که بازدید از هرکدام ساعت‌ها زمان نیاز دارد. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• کاخ بزرگ کرملین
• میدان کلیساها
• کلیسای جامع بشارت
• کلیسای جامع فرشته مقرب
• کاخ اسلحه (Armoury Chamber)
• صندوق الماس روسیه
• ناقوس غول‌پیکر تزار
• توپ عظیم تزار

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های بازدید از کرملین، مشاهده آثار سلطنتی، جواهرات خاندان سلطنتی روسیه، تاج‌های سلطنتی و کالسکه‌های تاریخی است که در موزه‌های این مجموعه نگهداری می‌شوند.

بازدید از کرملین برای علاقه‌مندان به تاریخ، معماری و هنر روسیه تجربه‌ای فراموش‌نشدنی خواهد بود.

کلیسای سنت باسیل؛ شاهکار معماری روسیه

در انتهای جنوبی میدان سرخ، یکی از مشهورترین ساختمان‌های جهان قرار گرفته است؛ کلیسای سنت باسیل.

کمتر گردشگری وجود دارد که تصویر گنبدهای رنگارنگ این کلیسا را ندیده باشد. معماری متفاوت، رنگ‌های چشمگیر و طراحی منحصربه‌فرد باعث شده این بنا به یکی از نمادهای اصلی روسیه تبدیل شود.

این کلیسا در قرن شانزدهم میلادی و به دستور ایوان چهارم، مشهور به ایوان مخوف، ساخته شد. هدف از ساخت آن، گرامیداشت پیروزی روسیه در نبرد کازان بود.

گنبدهای پیازی‌شکل، نقاشی‌های داخلی، راهروهای باریک و محراب‌های کوچک، فضایی متفاوت ایجاد کرده‌اند که کمتر نمونه مشابهی در جهان دارد.

یکی از نکات جالب درباره این کلیسا، افسانه‌ای است که سال‌ها میان مردم نقل می‌شود. بر اساس این روایت، ایوان مخوف پس از پایان ساخت بنا، دستور داد معمار آن نابینا شود تا هرگز نتواند ساختمانی زیباتر طراحی کند. هرچند مورخان این داستان را تأیید نکرده‌اند، اما همچنان یکی از روایت‌های مشهور درباره سنت باسیل است.

بازدید از فضای داخلی کلیسا، علاوه بر تماشای معماری، فرصتی برای آشنایی با هنر مذهبی روسیه نیز فراهم می‌کند.

مقبره لنین؛ یکی از متفاوت‌ترین جاذبه‌های مسکو

در کنار دیوارهای کرملین، ساختمانی ساده اما بسیار مشهور قرار دارد؛ مقبره ولادیمیر لنین، بنیان‌گذار اتحاد جماهیر شوروی.

پس از درگذشت لنین در سال ۱۹۲۴، تصمیم گرفته شد پیکر او با روش‌های علمی حفظ شود و در معرض بازدید عموم قرار گیرد. امروزه نیز جسد مومیایی‌شده او درون تابوتی شیشه‌ای نگهداری می‌شود.

بازدیدکنندگان در سکوت کامل و طی مسیری مشخص وارد ساختمان می‌شوند و تنها چند دقیقه فرصت دارند از کنار پیکر لنین عبور کنند.

اگرچه این مکان از نظر سیاسی همواره محل بحث بوده است، اما از دیدگاه تاریخی یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری مسکو محسوب می‌شود و سالانه هزاران گردشگر برای مشاهده آن مراجعه می‌کنند.

فروشگاه GUM؛ جایی که خرید با تاریخ گره خورده است

در ضلع شرقی میدان سرخ، ساختمانی باشکوه با سقف شیشه‌ای عظیم قرار دارد که با نام GUM شناخته می‌شود.

این مرکز خرید تنها یک محل برای خرید نیست؛ بلکه یکی از شاهکارهای معماری قرن نوزدهم روسیه به شمار می‌رود. راهروهای طویل، سقف‌های شیشه‌ای، نور طبیعی و نمای کلاسیک، فضای متفاوتی نسبت به مراکز خرید مدرن ایجاد کرده‌اند.

امروزه برندهای مطرح بین‌المللی، بوتیک‌های لوکس، فروشگاه‌های سوغات، شکلات‌فروشی‌ها، کافه‌ها و رستوران‌های متعدد در این مجموعه فعالیت می‌کنند.

حتی اگر قصد خرید نداشته باشید، قدم زدن در فضای داخلی GUM به‌تنهایی یکی از جذاب‌ترین بخش‌های سفر به مسکو خواهد بود.

باغ الکساندر؛ استراحت در کنار تاریخ

در مجاورت کرملین، باغ زیبای الکساندر قرار دارد؛ یکی از محبوب‌ترین فضاهای سبز مسکو که گردشگران پس از بازدید از میدان سرخ، زمانی را برای استراحت در آن سپری می‌کنند.

این باغ با مسیرهای سنگفرش، فواره‌ها، گل‌آرایی‌های فصلی و درختان کهنسال، محیطی آرام در قلب شهر ایجاد کرده است.

در این باغ، آرامگاه سرباز گمنام نیز قرار دارد که شعله جاودان آن به یاد سربازان کشته‌شده در جنگ جهانی دوم همواره روشن است. مراسم تعویض نگهبانان این آرامگاه یکی از جاذبه‌های محبوب گردشگران به شمار می‌رود.

موزه تاریخ دولتی روسیه

در ضلع شمالی میدان سرخ، ساختمانی با نمای آجری قرمز قرار دارد که موزه تاریخ دولتی روسیه در آن واقع شده است.

این موزه بیش از چهار میلیون اثر تاریخی را در خود جای داده و روایتگر تاریخ روسیه از دوران باستان تا دوره معاصر است. آثار باستان‌شناسی، سلاح‌های تاریخی، لباس‌های سلطنتی، اسناد، نسخه‌های خطی و اشیای ارزشمند تنها بخشی از گنجینه این موزه هستند.

برای علاقه‌مندان به تاریخ، بازدید از این موزه می‌تواند درک عمیق‌تری از تحولات روسیه در طول قرن‌ها ایجاد کند.

بهترین زمان بازدید از میدان سرخ

اگر می‌خواهید عکس‌هایی بدون ازدحام جمعیت ثبت کنید، ساعات ابتدایی صبح بهترین زمان حضور در میدان سرخ است. در این ساعت‌ها نور طبیعی نیز برای عکاسی بسیار مناسب است.

در مقابل، هنگام غروب و شب، نورپردازی کرملین، کلیسای سنت باسیل و ساختمان GUM فضای متفاوت و رؤیایی ایجاد می‌کند. بسیاری از گردشگران معتقدند میدان سرخ در شب، چهره‌ای حتی زیباتر از روز دارد.

در فصل زمستان نیز این میدان با بازارهای کریسمس، نورهای رنگارنگ، پیست اسکیت روی یخ و درخت‌های تزئین‌شده به یکی از دیدنی‌ترین نقاط اروپا تبدیل می‌شود.

نکات کاربردی برای بازدید از میدان سرخ و کرملین

برای داشتن تجربه‌ای بهتر، رعایت چند نکته می‌تواند مفید باشد:

• بلیت بازدید از موزه‌ها و بخش‌های مختلف کرملین را بهتر است از قبل تهیه کنید، زیرا در فصل‌های پرگردشگر صف‌های طولانی تشکیل می‌شود.
• استفاده از کفش مناسب پیاده‌روی ضروری است، زیرا بخش زیادی از بازدید روی سنگفرش‌های تاریخی انجام می‌شود.
• برای ورود به برخی ساختمان‌های تاریخی، کنترل امنیتی انجام می‌شود؛ بنابراین همراه داشتن وسایل غیرضروری توصیه نمی‌شود.
• اگر به عکاسی علاقه دارید، صبح زود یا ساعات نزدیک غروب بهترین زمان ثبت تصاویر از میدان سرخ، کرملین و کلیسای سنت باسیل است.
• در روزهای برگزاری مراسم رسمی یا رویدادهای ملی، ممکن است دسترسی به بخش‌هایی از میدان سرخ محدود شود؛ بنابراین بهتر است پیش از بازدید، برنامه‌های شهری را بررسی کنید.

متروی مسکو؛ شاهکاری که فراتر از یک سیستم حمل‌ونقل است

بسیاری از شهرهای جهان به متروی پیشرفته خود افتخار می‌کنند، اما متروی مسکو چیزی فراتر از یک وسیله حمل‌ونقل عمومی است. این شبکه گسترده که فعالیت خود را از سال ۱۹۳۵ آغاز کرده، امروزه یکی از بزرگ‌ترین و پرترددترین سامانه‌های مترو در جهان محسوب می‌شود و روزانه میلیون‌ها نفر از آن استفاده می‌کنند.

آنچه متروی مسکو را از دیگر متروهای دنیا متمایز می‌کند، معماری چشمگیر ایستگاه‌های آن است. بسیاری از ایستگاه‌ها با ستون‌های مرمرین، چلچراغ‌های کریستالی، مجسمه‌های برنزی، موزاییک‌های هنری و سقف‌های تزئین‌شده، بیشتر به موزه یا کاخ شباهت دارند تا ایستگاه مترو.

به همین دلیل، بسیاری از تورهای مسکو بازدید از معروف‌ترین ایستگاه‌های مترو را در برنامه خود قرار می‌دهند. از مشهورترین این ایستگاه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• میدان کومسومولسکایا (Komsomolskaya)
• مایاکوفسکایا (Mayakovskaya)
• کیفسکایا (Kiyevskaya)
• نووسلوبودسکایا (Novoslobodskaya)
• پارک پوبدی (Park Pobedy)

هر یک از این ایستگاه‌ها داستانی از تاریخ، هنر و فرهنگ روسیه را روایت می‌کنند و بازدید از آن‌ها حتی برای افرادی که علاقه‌ای به حمل‌ونقل شهری ندارند، تجربه‌ای جذاب خواهد بود.

خیابان آربات؛ قدیمی‌ترین خیابان هنری مسکو

اگر میدان سرخ نماد تاریخ مسکو باشد، خیابان آربات را می‌توان نماد زندگی روزمره و هنر این شهر دانست.

خیابان آربات یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های مسکو است که امروزه به خیابانی کاملاً پیاده‌راه تبدیل شده و فضایی زنده و پرنشاط دارد. در طول روز و شب، نوازندگان خیابانی، هنرمندان، نقاشان، فروشندگان صنایع‌دستی و کافه‌های متعدد، حال‌وهوایی متفاوت به این خیابان می‌بخشند.

گردش در آربات فرصتی مناسب برای آشنایی با فرهنگ معاصر روسیه است. بسیاری از گردشگران ساعت‌ها در این خیابان قدم می‌زنند، از فروشگاه‌های سوغات خرید می‌کنند، در کافه‌های سنتی استراحت می‌کنند و اجرای هنرمندان خیابانی را تماشا می‌کنند.

علاوه بر این، خانه برخی از نویسندگان و شاعران مشهور روسیه نیز در اطراف این خیابان قرار دارد و همین موضوع بر ارزش فرهنگی آن افزوده است.

تئاتر بولشوی؛ نماد هنر و موسیقی روسیه

کمتر نامی در دنیای هنر به اندازه تئاتر بولشوی شهرت جهانی دارد. این مجموعه که در مرکز مسکو قرار گرفته، بیش از دو قرن است میزبان برجسته‌ترین اجراهای اپرا و باله جهان است.

نمای باشکوه ساختمان، ستون‌های عظیم، سالن مجلل و آکوستیک فوق‌العاده آن باعث شده بولشوی یکی از معتبرترین سالن‌های اجرای هنری جهان باشد.

حتی اگر علاقه‌مند به اپرا یا باله نباشید، بازدید از ساختمان تاریخی بولشوی ارزشمند است. بسیاری از گردشگران تنها برای دیدن معماری داخلی و فضای باشکوه این مجموعه بلیت بازدید تهیه می‌کنند.

اگر امکان حضور در یکی از اجراهای شبانه را داشته باشید، تجربه‌ای خواهید داشت که تا سال‌ها در خاطرتان باقی می‌ماند.

پارک گورکی؛ ترکیب طبیعت، ورزش و زندگی مدرن

در کنار بناهای تاریخی، مسکو دارای پارک‌های بزرگی است که نقش مهمی در زندگی روزمره مردم ایفا می‌کنند. مشهورترین آن‌ها پارک گورکی است.

این پارک که در کنار رودخانه مسکوا قرار گرفته، یکی از محبوب‌ترین مکان‌های تفریحی شهر به شمار می‌رود. در فصل تابستان، دوچرخه‌سواری، قایق‌سواری، پیاده‌روی، کنسرت‌های روباز و جشنواره‌های فرهنگی در این پارک برگزار می‌شود.

در زمستان نیز بخش‌هایی از پارک به پیست اسکیت روی یخ تبدیل می‌شود و فضای آن با نورپردازی و تزئینات زمستانی حال‌وهوایی متفاوت پیدا می‌کند.

وجود کافه‌ها، رستوران‌ها، کتابخانه روباز، زمین‌های ورزشی و مسیرهای پیاده‌روی باعث شده پارک گورکی نه‌تنها مقصد گردشگران، بلکه محل استراحت و تفریح ساکنان مسکو نیز باشد.

رودخانه مسکوا؛ چشم‌اندازی متفاوت از پایتخت روسیه

رودخانه مسکوا از میان شهر عبور می‌کند و بسیاری از مشهورترین جاذبه‌های گردشگری در امتداد آن قرار دارند.

یکی از بهترین راه‌های کشف زیبایی‌های مسکو، استفاده از کشتی‌های تفریحی روی این رودخانه است. این کشتی‌ها معمولاً در مسیر خود از کنار کرملین، کلیسای جامع مسیح منجی، پارک گورکی، پل‌های تاریخی و آسمان‌خراش‌های مدرن عبور می‌کنند.

تورهای کروز رودخانه‌ای در ساعات مختلف روز برگزار می‌شوند، اما بسیاری از گردشگران، برنامه شبانه را انتخاب می‌کنند؛ زمانی که نورپردازی ساختمان‌های تاریخی، منظره‌ای چشم‌نواز از مسکو خلق می‌کند.

برخی از این کشتی‌ها علاوه بر گشت شهری، خدماتی مانند شام، موسیقی زنده و برنامه‌های فرهنگی نیز ارائه می‌دهند و تجربه‌ای متفاوت از سفر به مسکو را رقم می‌زنند.

تپه‌های گنجشک؛ بهترین نقطه برای تماشای مسکو

اگر بخواهید چشم‌اندازی پانوراما از مسکو ببینید، تپه‌های گنجشک (Sparrow Hills) بهترین انتخاب است.

این منطقه مرتفع که در جنوب غربی شهر قرار دارد، منظره‌ای وسیع از آسمان‌خراش‌ها، رودخانه مسکوا، استادیوم لوژنیکی و بخش بزرگی از شهر را پیش روی بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.

سکوی دید این مجموعه یکی از محبوب‌ترین مکان‌ها برای عکاسی است و بسیاری از زوج‌های روس نیز برای ثبت عکس‌های مراسم ازدواج خود به این محل می‌آیند.

در نزدیکی این منطقه، ساختمان اصلی دانشگاه دولتی مسکو نیز قرار دارد که یکی از مشهورترین نمونه‌های معماری دوره استالین به شمار می‌رود.

دانشگاه دولتی مسکو؛ نماد آموزش عالی روسیه

دانشگاه دولتی مسکو یکی از معتبرترین مراکز علمی جهان است و ساختمان اصلی آن، یکی از هفت آسمان‌خراش معروف دوره استالین محسوب می‌شود.

این بنای عظیم با ارتفاع بیش از ۲۴۰ متر، سال‌ها بلندترین ساختمان اروپا بود و هنوز هم یکی از شاخص‌ترین بناهای شهر به شمار می‌رود.

محوطه سرسبز دانشگاه، معماری کلاسیک و فضای علمی آن باعث شده بسیاری از گردشگران در برنامه سفر خود بازدید از این مجموعه را نیز قرار دهند.

کلیسای جامع مسیح منجی؛ شکوه معماری مذهبی روسیه

یکی دیگر از بناهای باشکوه مسکو، کلیسای جامع مسیح منجی است.

این کلیسا که بزرگ‌ترین کلیسای ارتدوکس روسیه محسوب می‌شود، نمونه‌ای درخشان از معماری مذهبی این کشور است. اگرچه ساختمان اولیه آن در دوران اتحاد جماهیر شوروی تخریب شد، اما در دهه ۱۹۹۰ با همان سبک تاریخی بازسازی شد.

گنبدهای طلایی، نقاشی‌های داخلی، ستون‌های عظیم و فضای معنوی این کلیسا، آن را به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های مذهبی و فرهنگی مسکو تبدیل کرده است.

موزه پوشکین؛ گنجینه هنر جهان

علاقه‌مندان به هنر نباید بازدید از موزه پوشکین را از دست بدهند.

این موزه یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های هنری روسیه را در خود جای داده و آثار ارزشمندی از هنرمندان برجسته اروپا، از دوران باستان تا هنر مدرن، در آن نگهداری می‌شود.

در این موزه می‌توان آثار هنرمندانی مانند رامبرانت، مونه، رنوار، دگا، سزان، پیکاسو و ون‌گوگ را مشاهده کرد.

گالری ترتیاکوف؛ خانه هنر روسی

برای آشنایی با هنر بومی روسیه، گالری ترتیاکوف بهترین مقصد است.

این مجموعه هزاران اثر هنری از نقاشان برجسته روس را در خود جای داده و روند تحول هنر این کشور را از قرون گذشته تا دوران معاصر به نمایش می‌گذارد.

بازدید از این گالری به گردشگران کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از فرهنگ، تاریخ و هویت روسیه پیدا کنند.

شب‌های مسکو؛ شهری که پس از غروب نیز زنده است

برخلاف تصور بسیاری از افراد، مسکو پس از غروب آفتاب نیز شهری پرجنب‌وجوش باقی می‌ماند.

کافه‌ها، رستوران‌ها، سالن‌های موسیقی، مراکز فرهنگی، خیابان آربات، میدان سرخ و کشتی‌های تفریحی شبانه، فضایی سرشار از نشاط ایجاد می‌کنند.

نورپردازی ساختمان‌های تاریخی، انعکاس چراغ‌ها روی رودخانه مسکوا و فعالیت شبانه مراکز تفریحی، باعث شده بسیاری از گردشگران بخشی از برنامه سفر خود را به گشت‌وگذار شبانه اختصاص دهند.

تجربه‌ای فراتر از بازدید از بناهای تاریخی

آنچه سفر به مسکو را خاص می‌کند، تنها بازدید از بناهای مشهور نیست؛ بلکه تجربه زندگی در شهری است که گذشته و حال را در کنار هم حفظ کرده است.

صبح می‌توانید در یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای روسیه قدم بزنید، ظهر در یکی از مدرن‌ترین مراکز خرید اروپا خرید کنید، عصر در پارک گورکی دوچرخه‌سواری کنید و شب، اجرای باله یا اپرا را در تئاتر بولشوی تماشا کنید.

همین تنوع تجربه‌ها باعث شده مسکو برای هر گروه از گردشگران، از علاقه‌مندان به تاریخ و هنر گرفته تا خانواده‌ها، زوج‌های جوان و حتی دوستداران طبیعت شهری، مقصدی جذاب و متفاوت باشد.

هزینه سفر به مسکو؛ برای این سفر چقدر بودجه نیاز دارید؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که پیش از خرید تور مسکو مطرح می‌شود، میزان هزینه‌های سفر است. پاسخ این سؤال به عوامل مختلفی مانند زمان سفر، نوع هتل، مدت اقامت، شیوه حمل‌ونقل، سبک سفر و برنامه‌های گردشگری بستگی دارد.

به‌طور کلی، مسکو را می‌توان شهری با هزینه‌های متوسط رو به بالا در مقایسه با بسیاری از مقاصد گردشگری آسیا دانست، اما در مقایسه با برخی شهرهای اروپای غربی همچنان مقصدی مقرون‌به‌صرفه‌تر به شمار می‌رود.

مهم‌ترین بخش‌های هزینه سفر عبارت‌اند از:

اگر برنامه سفر خود را از چند ماه قبل تنظیم کنید، معمولاً می‌توانید هزینه بلیت هواپیما و اقامت را به میزان قابل توجهی کاهش دهید.

اقامت در مسکو؛ از هتل‌های اقتصادی تا اقامتگاه‌های لوکس

مسکو از نظر تنوع اقامتگاه یکی از کامل‌ترین شهرهای اروپا محسوب می‌شود. تقریباً برای هر سطح بودجه، گزینه‌ای مناسب وجود دارد.

اگر به دنبال سفر اقتصادی هستید، هاستل‌ها و هتل‌های سه‌ستاره انتخاب مناسبی خواهند بود. این اقامتگاه‌ها معمولاً دسترسی خوبی به ایستگاه‌های مترو دارند و امکانات قابل قبولی ارائه می‌کنند.

هتل‌های چهارستاره برای خانواده‌ها و زوج‌هایی که به دنبال تعادل میان کیفیت و هزینه هستند، گزینه‌ای محبوب محسوب می‌شوند.

در مقابل، اگر سفر لوکس را ترجیح می‌دهید، مسکو مجموعه‌ای از مشهورترین هتل‌های جهان را در اختیار شما قرار می‌دهد. بسیاری از این هتل‌ها در نزدیکی میدان سرخ، کرملین و خیابان تورسکایا قرار دارند و امکاناتی مانند اسپا، استخر، رستوران‌های بین‌المللی و چشم‌انداز فوق‌العاده‌ای از شهر ارائه می‌کنند.

در فصل تابستان و تعطیلات سال نو میلادی، بهتر است محل اقامت خود را از چند هفته یا حتی چند ماه قبل رزرو کنید، زیرا ظرفیت بسیاری از هتل‌های محبوب به‌سرعت تکمیل می‌شود.

حمل‌ونقل در مسکو؛ سریع، دقیق و مقرون‌به‌صرفه

یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های سفر به مسکو، سیستم حمل‌ونقل عمومی پیشرفته آن است.

متروی مسکو ستون اصلی جابه‌جایی در شهر به شمار می‌رود. خطوط متعدد، فواصل زمانی کوتاه بین قطارها و پوشش گسترده مناطق مختلف شهر باعث شده بیشتر گردشگران برای رفت‌وآمد از مترو استفاده کنند.

علاوه بر مترو، گزینه‌های دیگری نیز در دسترس هستند:

• اتوبوس‌های شهری
• تراموا
• تاکسی‌های اینترنتی
• تاکسی‌های رسمی
• دوچرخه‌های اشتراکی
• اسکوترهای برقی در فصل‌های گرم سال

برای گردشگرانی که قصد دارند طی چند روز از جاذبه‌های مختلف شهر بازدید کنند، خرید کارت‌های مخصوص حمل‌ونقل عمومی می‌تواند هزینه‌ها را کاهش دهد.

غذاهای معروف روسیه که باید در سفر به مسکو امتحان کنید

سفر به مسکو بدون تجربه غذاهای محلی کامل نخواهد بود. آشپزی روسی ترکیبی از غذاهای سنتی، اروپای شرقی و آسیای مرکزی است و تنوع قابل توجهی دارد.

بورش (Borscht)

یکی از مشهورترین غذاهای روسیه، سوپ بورش است که با چغندر، سبزیجات و گوشت تهیه می‌شود. رنگ قرمز خاص این سوپ آن را به یکی از شناخته‌شده‌ترین غذاهای روسی تبدیل کرده است.

پلمنی (Pelmeni)

پلمنی نوعی خمیر پرشده با گوشت است که شباهت‌هایی به دامپلینگ دارد و معمولاً با خامه ترش یا کره سرو می‌شود.

بیف استراگانف

این غذا که شهرت جهانی دارد، از گوشت گوساله، قارچ و سس خامه تهیه می‌شود و یکی از محبوب‌ترین غذاهای رستوران‌های مسکو است.

بلینی

بلینی نوعی پنکیک نازک روسی است که با عسل، مربا، خامه، شکلات یا خاویار سرو می‌شود.

پیراشکی

این خوراکی محبوب در انواع مختلف گوشت، مرغ، پنیر، سیب‌زمینی یا سبزیجات تهیه می‌شود و گزینه‌ای مناسب برای میان‌وعده است.

سالاد الویه

اگرچه این سالاد در بسیاری از کشورها شناخته شده است، اما نسخه اصلی آن ریشه در روسیه دارد و هنوز هم در بسیاری از رستوران‌های مسکو سرو می‌شود.

بهترین مراکز خرید مسکو

علاقه‌مندان به خرید در مسکو با گزینه‌های متنوعی روبه‌رو خواهند شد.

GUM

مشهورترین مرکز خرید تاریخی روسیه که در کنار میدان سرخ قرار گرفته و میزبان برندهای لوکس بین‌المللی است.

TSUM

یکی از لوکس‌ترین فروشگاه‌های بزرگ مسکو که مجموعه‌ای از برندهای مطرح مد، جواهرات، لوازم آرایشی و لوازم خانگی را عرضه می‌کند.

آویاپارک

این مجموعه یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید اروپا محسوب می‌شود و علاوه بر صدها فروشگاه، امکاناتی مانند سینما، رستوران، شهربازی و بزرگ‌ترین آکواریوم استوانه‌ای اروپا را نیز در خود جای داده است.

اوخوتنی ریاد

مرکز خریدی مدرن در نزدیکی میدان سرخ که برای خرید پوشاک، کیف، کفش و سوغات گزینه مناسبی محسوب می‌شود.

سوغات معروف مسکو

بیشتر گردشگران پیش از بازگشت، بخشی از زمان خود را به خرید سوغات اختصاص می‌دهند.

از مشهورترین سوغات‌های روسیه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عروسک‌های ماتروشکا
• صنایع‌دستی چوبی
• ظروف لاکی روسی
• شال‌های سنتی
• کهربا
• چای روسی
• شکلات و شیرینی‌های محلی
• خاویار
• ظروف چینی دست‌ساز
• آثار هنری کوچک با الهام از معماری روسیه

اینترنت و ارتباطات در مسکو

دسترسی به اینترنت در مسکو بسیار آسان است. بیشتر هتل‌ها، کافه‌ها، رستوران‌ها و مراکز خرید اینترنت بی‌سیم رایگان ارائه می‌کنند.

گردشگرانی که قصد اقامت چندروزه دارند، معمولاً با خرید سیم‌کارت اپراتورهای محلی از اینترنت پرسرعت و تماس ارزان‌قیمت بهره‌مند می‌شوند.

امنیت در مسکو

یکی از دغدغه‌های مهم گردشگران، امنیت مقصد سفر است.

مسکو در مقایسه با بسیاری از کلان‌شهرهای جهان، از سطح امنیت مناسبی برخوردار است و حضور نیروهای پلیس در مناطق گردشگری کاملاً مشهود است.

البته مانند هر شهر بزرگ دیگری، رعایت چند نکته ضروری است:

• مراقب وسایل شخصی خود در مکان‌های شلوغ باشید.
• از حمل مبالغ زیاد پول نقد خودداری کنید.
• مدارک مهم را در صندوق امانات هتل نگهداری کنید.
• از تاکسی‌های رسمی یا اپلیکیشن‌های معتبر استفاده کنید.
• هنگام بازدید از جاذبه‌های شلوغ، کیف و تلفن همراه خود را در دسترس افراد ناشناس قرار ندهید.

راهنمای انتخاب بهترین تور مسکو

امروزه آژانس‌های مسافرتی انواع مختلفی از تورهای مسکو را ارائه می‌کنند. انتخاب بهترین گزینه به بودجه، مدت سفر و علایق شما بستگی دارد.

تور گروهی

این نوع تور برای افرادی مناسب است که می‌خواهند با هزینه کمتر سفر کنند و از خدمات راهنمای گردشگری بهره ببرند.

تور اختصاصی

اگر به دنبال برنامه‌ای منعطف‌تر هستید، تور اختصاصی انتخاب مناسبی خواهد بود. در این تورها امکان تغییر برنامه سفر، انتخاب هتل و زمان بازدید از جاذبه‌ها وجود دارد.

تور ترکیبی

برخی آژانس‌ها تورهایی برگزار می‌کنند که علاوه بر مسکو، شهر سن‌پترزبورگ را نیز شامل می‌شود. این گزینه برای افرادی که قصد دارند با فرهنگ و تاریخ روسیه بیشتر آشنا شوند، بسیار محبوب است.

تورهای زمستانی

این تورها معمولاً هم‌زمان با جشن‌های کریسمس و سال نو میلادی برگزار می‌شوند و امکان تجربه بازارهای زمستانی، جشنواره‌های خیابانی و مناظر برفی را فراهم می‌کنند.

سفر خانوادگی، ماه‌عسل یا سفر انفرادی؟

مسکو تقریباً برای هر نوع سفر مناسب است.

خانواده‌ها می‌توانند از پارک‌ها، موزه‌ها، آکواریوم‌ها و مراکز تفریحی استفاده کنند.

زوج‌های جوان معمولاً قدم زدن در میدان سرخ، گشت رودخانه‌ای، تماشای اجرای باله و صرف شام در رستوران‌های مشرف به شهر را انتخاب می‌کنند.

گردشگران انفرادی نیز با استفاده از سیستم حمل‌ونقل عمومی، تورهای شهری و اقامتگاه‌های متنوع، می‌توانند با هزینه‌ای منطقی از جاذبه‌های مختلف بازدید کنند.

چند روز برای بازدید از مسکو کافی است؟

اگر هدف شما تنها بازدید از مهم‌ترین جاذبه‌ها باشد، سه تا چهار روز زمان مناسبی خواهد بود.

برای تجربه کامل‌تر شهر، بازدید از موزه‌ها، پارک‌ها، مراکز خرید، گشت رودخانه‌ای، تماشای اجراهای هنری و آشنایی با فرهنگ محلی، بهتر است پنج تا هفت روز را برای اقامت در مسکو در نظر بگیرید.

این مدت زمان به شما اجازه می‌دهد بدون عجله، مهم‌ترین دیدنی‌های شهر را کشف کنید و از فضای منحصربه‌فرد پایتخت روسیه لذت ببرید.

برنامه پیشنهادی سفر سه‌روزه به مسکو

اگر زمان محدودی برای سفر دارید، می‌توانید با یک برنامه‌ریزی مناسب، مهم‌ترین جاذبه‌های شهر را ببینید.

روز اول؛ آشنایی با قلب تاریخی مسکو

• بازدید از میدان سرخ
• تماشای کلیسای سنت باسیل
• بازدید از کرملین
• موزه اسلحه کرملین
• قدم زدن در باغ الکساندر
• خرید و صرف غذا در مرکز خرید GUM

این برنامه شما را با مهم‌ترین نمادهای تاریخی روسیه آشنا می‌کند و تصویری جامع از گذشته این کشور ارائه می‌دهد.

روز دوم؛ فرهنگ، هنر و معماری

روز دوم را می‌توانید به بازدید از جاذبه‌های فرهنگی اختصاص دهید.

• بازدید از متروی تاریخی مسکو
• موزه پوشکین
• گالری ترتیاکوف
• خیابان آربات
• صرف شام در یکی از رستوران‌های سنتی روسی
• تماشای اجرای باله یا اپرا در تئاتر بولشوی (در صورت تهیه بلیت)

روز سوم؛ طبیعت و زندگی مدرن

در آخرین روز، فرصت مناسبی برای آشنایی با چهره مدرن مسکو خواهید داشت.

• پارک گورکی
• رودخانه مسکوا
• گشت با کشتی تفریحی
• تپه‌های گنجشک
• دانشگاه دولتی مسکو
• خرید سوغات

برنامه پیشنهادی سفر پنج‌روزه

اگر پنج روز در مسکو اقامت دارید، می‌توانید با آرامش بیشتری از جاذبه‌های شهر بازدید کنید.

روز اول
میدان سرخ، کرملین، باغ الکساندر

روز دوم
کلیسای جامع مسیح منجی، متروی مسکو، خیابان آربات

روز سوم
پارک گورکی، رودخانه مسکوا، کشتی تفریحی

روز چهارم
موزه پوشکین، گالری ترتیاکوف، مراکز خرید

روز پنجم
بازدید از تپه‌های گنجشک، دانشگاه مسکو، خرید سوغات و استراحت

برنامه سفر هفت‌روزه

اگر یک هفته در مسکو اقامت دارید، علاوه بر جاذبه‌های مشهور، می‌توانید از مکان‌های کمتر شناخته‌شده نیز دیدن کنید.

در این مدت فرصت خواهید داشت:

• از چندین موزه مهم بازدید کنید.
• در جشنواره‌های فرهنگی شرکت کنید.
• غذاهای مختلف روسی را امتحان کنید.
• بازارهای محلی را ببینید.
• از مراکز خرید بزرگ شهر استفاده کنید.
• در کافه‌های تاریخی مسکو وقت بگذرانید.
• با زندگی روزمره مردم روسیه بیشتر آشنا شوید.

جدول آب‌وهوای مسکو

وسایل ضروری برای سفر به مسکو

برای داشتن سفری راحت، بهتر است وسایل موردنیاز را از قبل آماده کنید.

• گذرنامه و مدارک سفر
• بیمه مسافرتی
• لباس مناسب فصل
• کفش راحت برای پیاده‌روی
• شارژر و پاوربانک
• تبدیل برق
• داروهای شخصی
• کارت بانکی بین‌المللی یا ارز کافی
• دوربین عکاسی
• کوله‌پشتی سبک

نکات مهم قبل از سفر به مسکو

قبل از آغاز سفر، رعایت چند نکته می‌تواند تجربه شما را بهتر کند.

• برنامه بازدید از جاذبه‌ها را از قبل تنظیم کنید.
• بلیت موزه‌ها و تئاترها را زودتر رزرو کنید.
• ساعت کاری جاذبه‌های گردشگری را بررسی کنید.
• مقداری پول نقد همراه داشته باشید.
• از اپلیکیشن‌های حمل‌ونقل عمومی استفاده کنید.
• چند عبارت ساده روسی یاد بگیرید.
• از قوانین محلی و مقررات بازدید از اماکن تاریخی آگاه باشید.

اشتباهات رایج گردشگران در سفر به مسکو

بسیاری از مسافران برای نخستین بار دچار اشتباهاتی می‌شوند که با کمی برنامه‌ریزی قابل پیشگیری است.

یکی از رایج‌ترین اشتباهات، اختصاص زمان بسیار کم برای بازدید از کرملین است. این مجموعه آن‌قدر گسترده است که بازدید کامل آن به چند ساعت زمان نیاز دارد.

اشتباه دیگر، بی‌توجهی به تغییرات آب‌وهوایی است. حتی در فصل تابستان نیز ممکن است هوا در ساعات شب خنک شود؛ بنابراین همراه داشتن لباس مناسب اهمیت دارد.

برخی گردشگران نیز به دلیل ناآشنایی با وسعت شهر، فاصله جاذبه‌ها را دست‌کم می‌گیرند. استفاده از متروی مسکو بهترین راه برای صرفه‌جویی در زمان و هزینه است.

چرا تور مسکو همچنان محبوب است؟

با وجود ظهور مقاصد گردشگری جدید، مسکو همچنان یکی از محبوب‌ترین شهرهای اروپا و آسیا برای سفر محسوب می‌شود.

تنوع جاذبه‌های تاریخی، مراکز فرهنگی، موزه‌های معتبر، پارک‌های بزرگ، مراکز خرید مدرن، رستوران‌های متنوع، حمل‌ونقل پیشرفته و امنیت مناسب، باعث شده این شهر برای گروه‌های مختلف گردشگران جذاب باشد.

همچنین امکان سفر در تمام فصل‌های سال، برگزاری جشنواره‌های متعدد و تفاوت چهره شهر در هر فصل، انگیزه‌ای برای سفر دوباره به مسکو ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی

کشف زیبایی‌های مسکو تنها به بازدید از چند بنای تاریخی محدود نمی‌شود. این شهر با تلفیقی از تاریخ، هنر، فرهنگ، معماری، طبیعت و زندگی مدرن، تجربه‌ای متفاوت از سفر را برای گردشگران رقم می‌زند. از میدان سرخ و کرملین گرفته تا متروی باشکوه، خیابان آربات، پارک گورکی، رودخانه مسکوا و مراکز خرید مدرن، هر بخش از این شهر جذابیتی منحصربه‌فرد دارد.

اگر پیش از سفر برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشید، زمان بازدید از جاذبه‌ها را مدیریت کنید و با شرایط آب‌وهوایی و سیستم حمل‌ونقل شهر آشنا شوید، می‌توانید از تمام ظرفیت‌های گردشگری مسکو بهره ببرید. چه هدف شما یک سفر فرهنگی باشد، چه خرید، استراحت یا تجربه‌ای متفاوت از زندگی در یکی از مهم‌ترین پایتخت‌های جهان، مسکو مقصدی است که با تنوع دیدنی‌ها و امکانات خود، خاطره‌ای ماندگار برایتان خواهد ساخت.

این شهر در هر فصل چهره‌ای تازه به نمایش می‌گذارد؛ بهار با پارک‌های سرسبز، تابستان با جشنواره‌های خیابانی، پاییز با رنگ‌های گرم طبیعت و زمستان با برف، نورپردازی‌های چشم‌نواز و بازارهای سال نو. همین تنوع باعث شده است که بسیاری از گردشگران پس از یک بار سفر، دوباره مسکو را برای مقصد بعدی خود انتخاب کنند.